دوتار

دوتار

دوتار از سازهای مضرابی موسیقی ایرانی است و همان طور که از اسم آن مشخص است، دارای دو سیم (تار) است. این ساز را معمولاً با مضراب نمی‌نوازند و با ناخن، زخمه می‌زنند.

 

پیشینه

دوتار پیشینه ای چند هزار ساله دارد و می توان آن را مادر ساز هایی مانند تنبور و سه تار دانست.امروزه مناطقی که دوتار در آن ها نواخته می شود:شمال خراسان،جنوب و شرق خراسان،نواحی ترکمن نشین شمال شرق مانند گلستان و بخش علی آباد کتول و برخی مناطق مانند استان مازندران اشاره کرد.

دوتار در مناطق مختلف تفاوت های اندکی با هم دارند و به نام های دوتار خراسان جنوب یا شمال؛ دوتار ترکمن و دوتار مازندران شناخته می شوند.

علاوه بر اسم و ساختمان ساز،نحوه در دست گرفتن و نواختن در شمال و جنوب خراسان تا حدودی باهم تفاوت دارند.

مردم نواحی خراسان قصه ها و داستان های خود را در قالب آهنگ های دلنشین و زیبا سینه به سینه از نسلی به نسل دیگر روایت می کنند.

 

 

 

 

 

 

 

ساختمان ساز

 

 

دوتار دارای کاسه گلابی شکلی است و دسته ای نسبتا دراز دارد.دوتار دو رشته سیم داشته و طول دسته آن حدود 60 سانتی متر است و کل ساز حدود یک متر طول دارد.

قسمت گلابی شکل آن از جوب درخت شاه توت و دسته آن چوب درخت گردو یا زردآلو است.

حاجی قربان سلیمانی سیم زیر دوتار خود را مونث و سیم بم سازش را مذکر توصیف می کند.

برای سیم بم هشت لا و برای سیم زیر شش لا نخ ابریشم را به هم می-تابیدند. حاج حسین ایده‌آل صداگیری از ساز را نواختن با ابریشم می دانست، چرا که عقیده داشت زبان ساز یا سیم که در قدیم از ابریشم ساخته می شد، باید از جنس خود ساز (:چوب توت) باشد .

کوک دوتار

دوتار در شمال خراسان با نسبت چهارم و پنجم کوک می‌شود. با کوک ترکی می‌توان نغمه هایی همچون گرایلی، شاختا، نالش، دوست‌محمد و غریب و با کوک کردی آهنگهای الله‌مزار، لو، درنا و جعفرقلی را اجرا کرد. در شرق خراسان نیز دو کوک متداول وجود دارد که اغلب غزلیات و دوبیتی ها با کوک فاصله چهارم و اشترخجو ، آهو و... با کوک فاصله پنجم نواخته می شود.

 

 

 

نوازندگان دوتار

جمله نوازندگان زبده خراسانی می توان به استاد غلامعلی پورعطایی،استاد جعفر رحمانی،استاد حاج قربان سلیمانی،استاد ذوالفقار عسکریان و عبدالله امینی نام برد.

 

دوتار های مناطق و دوره های مختلف