سازدهنی(هارمونیکا)

هارمونیکا یا سازدهنی از گروه سازهای بادی و دسته سازهای زبانه آزاد هستند.تولید صوت در این نوع سازها نتیجه ارتعاش یک زبانه است.این زبانه از جنس فلز بوده و تنها یک سر آن به بدنه ساز متصل است و انتهای دیگرش می تواند به طور آزادانه ارتعاش داشته باشد.

 

سازدهنی(هارمونیکا)

هارمونیکا یا سازدهنی از گروه سازهای بادی و دسته سازهای زبانه آزاد هستند.تولید صوت در این نوع سازها نتیجه ارتعاش یک زبانه است.این زبانه از جنس فلز بوده و تنها یک سر آن به بدنه ساز متصل است و انتهای دیگرش می تواند به طور آزادانه ارتعاش داشته باشد.

ارتعاش در این زبانه ها در اثر عبور جریان هوا موجب تولید صدا در ساز می شود.

 

از سایر سازهای هم خانواده می توان ملودیکا ،

 

کنسرتینا

آکاردئون

 

را نام برد.شاید برخی مواقع متوجه شباهت صدای آکاردئون و ساز دهنی شده باشید.این شباهت در جنس صدا فقط به خاطر شباهت در ساختمان این ساز ها و نحوه تولید صدا در آن ها است.

 

 

انواع ساز دهنی:

 

 

سازدهنی هایی که بیشتر برای تک نوازی یا سولو اتفاده می شود، به دو گروه اصلی تقسیم می شوند:

1.سازدهنی های دوزبانه ای

2.سازدهنی های تک زبانه ای

 

 

 

سازدهنی های دوزبانه ای:

در این نوع سازدهنی ها ،هر سوراخ ساز دهنی تنها با عمل دم و یا بازدم به صدا در می آید.و در هر سوراخ دو زبانه وجود دارد.

هر نتی که به صدا در می آید حاصل ارتعاش دوزبانه است.از سازدهنی های این گروه می توان به انواع اکتاو و ترمولو اشاره کرد.

در سازدهنی های اکتاو این دو زبانه با فاصله اکتاو نسبت به هم کوک می شوند و موقع نواختن صدای تمام نت ها به صورت یک فاصله هشتم یا اکتاو تولید می شود.

 

 

در سازدهنی های ترمولو دو زبانه در هر سوراخ با اختلاف کمی نسبت به هم کوک می شوند و صدای حاصل از اجرای نت ها کیفیتی دو گانه دارد که اصطلاحا ترمولو گفته می شود و در سایر سازهای زبانه آزاد مانند آکاردئون وجود دارد.

 

 

ساز دهنی های تک زبانه ای:

در سازدهنی های تک زبانه ای هرنتی که با عمل دم یا بازدم به صدا در می آید،تنها حاصل ارتعاش یک زبانه است.سازدهنی های دیاتونیک و کروماتیک در این گروه قرار می گیرند.

 

در سازدهنی های دیاتونیک در هرسوراخ 2زبانه وجود دارد که هریک از آن ها فقط با عمل دمش یا مکش به صدا در می آید.رایج ترین نوع این سازدهنی نوع ماژور است که در آن از نت های گام دیاتونیک ماژور استفاده می شود.و در حالت عادی غیر از این نت ها نت دیگری با آن قابل اجرا نیست.

اما با کمک گرفتن از یک سری تکنیک ها مانند bending , overbending می توان سایر فواصل و نت های متعلق به گام کروماتیک هم با آن قابل اجرا است.

سازدهنی های کروماتیک را می توان به 2 سازدهنی دیاتونیک تشبیه کرد که در کنار هم قرار گرفته اند و با فشار دادن یا رها کردن یک میله فلزی به نام اسلاید در هرلحظه یکی از آن ها فعال می شود.

 

ساختمان این نوع سازدهنی به نحوی طراحی شده است که در هرسوراخ آنها 4 زبانه وجود دارد : 2 زبانه مسوول ایجاد نت های عادی (بدون فشار دادن اسلاید) هستند و 2 زبانه نت های کروماتیک را تولید می کنند (که نیم پرده بالاتر از نت های عادی هستند) و با فشار دادن اسلاید فعال می شوند.

در این نوع سازدهنی ها وقتی اسلاید به داخل فشار داده می شود جریان هوا به سمت یک سری دیگر از زبانه ها که نیم پرده بالاتر از زبانه های قبلی کوک شده اند هدایت می شود و در نتیجه هر نت سازدهنی با فشار دادن اسلاید نیم پرده بالاتر خواهد رفت. به این ترتیب می توان با این نوع سازدهنی تمام 12 نت موجود در گام کروماتیک هر اکتاو را اجرا کرد.

 

البته برخی از سازدهنی های کروماتیک اسلاید ندارند.

ولی در اینجا فقط به انواع متداول اشاره می شود.

تفاوت دیگر سازدهنی کروماتیک با دیاتونیک در این است که سازدهنی کروماتیک دارای یک سری دریچه (Valve) است (معمولا از جنس پلاستیک یا تفلون) که روی زبانه های فلزی قرار می گیرند و با کاستن از جریان هوای غیر ضروری از روی زبانه های فلزی ، به صدا درآوردن سازدهنی را تسهیل می کنند. به همین خاطر این دریچه ها را اصطلاحا "بادگیر" (Windsaver) نیز می نامند. (احتمالا می توان این واژه را "نفس گیر" یا "نفس ساز" هم ترجمه کرد. سازدهنی های دیاتونیک معمولی فاقد دریچه هستند اما نوع خاصی از آنها وجود دارد که دارای دریچه نیز هست.

این نوع سازدهنی را "دیاتونیک دریچه دار" (Valved Diatonic) می نامند که قابلیت های اجرایی آن با سازدهنی دیاتونیک معمولی قدری تفاوت دارد.

 

در یک تقسیم بندی ساده تر و متداول تر دیگر نیز می توان سازدهنی را به دو گروه زیر تقسیم بندی کرد:

سازدهنی دیاتونیک

سازدهنی کروماتیک

سازدهنی دیاتونیک 10 سوراخ دارد و وسعت صوتی آن 3 اکتاو است.

سازدهنی کروماتیک که معمولآ مدل ۱۲ سوراخ آن مورد استفاده قرار می‌گیرد ۳ اکتاو وسعت صوتی دارد که بر خلاف دیاتونیک و ترمولو قابلیت اجرای گام کروماتیک را دارد.

 

کاربرد انواع مختلف سازدهنی

از انواع مختلف سازدهنی بر حسب قابلیت های مختلف و جنس صدایشان در سبک های خاصی از موسیقی بیشتر استفاده می شود.

سازدهنی ترمولو و اکتاو : سبک های Folk و Pop

سازدهنی دیاتونیک : سبک های Blues ، Country ، Rock ، Irish ، Folk و Pop

سازدهنی کروماتیک : سبک های Classical ، Jazz ، Irish و Pop

سازدهنی بیس و کورد : سبک های Classical و Pop (بیشتر به صورت گروه نوازی)